Służebność gruntowa.
Zgodnie z treścią art. 285 KC nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa).
Służebności gruntowe są ze swej natury związane z sąsiedztwem nieruchomości jako prawo, którego jedynym celem jest ułatwienie korzystania z jednej nieruchomości (władnącej) przez zwiększenie jej użyteczności kosztem nieruchomości obciążonej (służebnej), będącej własnością innej osoby. Uprawnionym w tytułu służebności gruntowej jest każdorazowy właściciel nieruchomości władnącej, co oznaczona, że służebność, jako część składowa nieruchomości, przechodzi wraz z własnością nieruchomości na nabywcę.
W/w art. 285 KC rozróżnia trzy rodzaje służebności gruntowych w zależności od charakteru uprawnień właściciela nieruchomości władnącej i obowiązków właściciela nieruchomości służebnej. Pierwszy rodzaj tworzą służebności polegające na uprawnieniu właściciela nieruchomości władnącej do trwałego (nie jednorazowego czy okazjonalnego) gospodarczego korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości służebnej w celu zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. Przykładem może być zwiększające użyteczność nieruchomości władnącej uprawnienie do korzystania z drogi prywatnej na sąsiedniej nieruchomości, czy też prawo przeprowadzenia przewodów wodociągowych czy też elektrycznych do sieci miejskiej.
Drugi rodzaj służebności polega na zwiększającym użyteczność nieruchomości władnącej lub jej części ograniczeniu właściciela nieruchomości służebnej w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, do których jest uprawniony na podstawie przysługującego mu prawa własności. Przykładem może być służebność negatywna, na podstawie której następuje ograniczenie właściciela nieruchomości służebnej w możności dokonania określonej zabudowy jego nieruchomości mogącej zasłonić światło.
Ostatni rodzaj służebności polega na zakazie wykonywania przez właściciela nieruchomości obciążonej określonych uprawnień przysługujących mu względem nieruchomości władnącej, jeśli zakaz ten zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części.
O obowiązku utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności rozstrzyga przede wszystkim umowa stron, a dopiero w razie jej braku decydujące znaczenie ma art. 289 KC, który stanowi, iż obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Obowiązek ten spoczywa na właścicielu nieruchomości służebnej tylko wtedy, gdy został włożony na niego, czy to w umowie, czy w orzeczeniu sądowym czy też decyzji administracyjnej ustanawiającej służebność. Obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej dotyczy tylko tych urządzeń, które istniały już w czasie ustanowienia służebności. Nie obejmuje on kosztów ich wykonania.
Zgodnie z treścią ar. 294 KC właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność ta jest dla niego szczególnie uciążliwa, a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej. Dodatkowo właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności, jeżeli służebność ta straciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie.
