Nowe uprawnienia dla pracowników związane z rodzicielstwem od dnia 1 stycznia 2010 r.
Od 1 stycznia 2010 r. pozostający w zatrudnieniu rodzice bądź opiekunowie dziecka mogą skorzystać odpowiednio z: dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego.
Instytucje te wprowadziła ustawa z dnia 6 grudnia 2008 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr. 237, poz. 1654) – zwana dalej ustawą nowelizującą.
Dodatkowy urlop macierzyński oraz urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego
Zgodnie z art. 1821 K.p., pracownica ma prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze:
- do 2 tygodni jeżeli urodziła 1 dziecko (w 2010 r. i 2011 r. ),
- do 3 tygodni, jeżeli urodziła więcej niż jedno dziecko(w 2010 r. i 2011 r. ).
W latach 2012 -2014 dodatkowy urlop macierzyński i dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego będą sukcesywnie zwiększane (odpowiednio do 3 i 6 tygodni).
Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego może skorzystać pracownik – ojciec wychowujący dziecko (art. 1822 K.p.):
-w przypadku gdy pracownica – matka uprzednio wykorzystała po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego i rezygnuje z dalszej opieki nad dzieckiem w ramach urlopu macierzyńskiego na rzecz jego ojca,
- w razie wykorzystania przez pracownicę pełnego urlopu macierzyńskiego.
Z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego może skorzystać również pracownik-opiekun dziecka (zarówno kobieta, jak i mężczyzna), który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem (art. 183 k.p.). Pracownik, jeden z opiekunów, o których mowa wyżej, ma prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze:
- do 2 tygodni w razie przyjęcia jednego dziecka, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia,
- do 3 tygodni w przypadku przyjęcia więcej niż jednego dziecka w wieku jak wyżej,
- 1 tygodnia, jeżeli dziecko ukończy wskazany wyżej wiek i jego przyjęcie nastąpi do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia.
Dodatkowy urlop macierzyński (lub na warunkach urlopu macierzyńskiego) udzielany jest jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po wykorzystaniu "podstawowego" urlopu, na pisemny wniosek pracownika, złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed jego rozpoczęciem. Wniosek o dodatkowy urlop macierzyński powinien zawierać liczbę tygodni, przez które pracownik zamierza korzystać z uprawnienia, a w przypadku pracownika występującego o ten urlop po wykorzystaniu przez pracownicę pełnego urlopu macierzyńskiego dodatkowo termin zakończenia urlopu macierzyńskiego przez pracownicę. Pracodawca jest związany wnioskiem w tej sprawie złożonym w ustawowym terminie. W razie spóźnienia w złożeniu wniosku może odmówić udzielenia dodatkowego urlopu, może też uwzględnić wniosek.
Z dodatkowych urlopów macierzyńskich - od 1 stycznia 2010 r. - mogą również skorzystać pracownicy, którzy do 31 grudnia 2009 r. przebywali na urlopie macierzyńskim (lub na urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego).
Pracownik uprawniony do dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub na warunkach urlopu macierzyńskiego) może łączyć korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy (art. 182 1 §4 k.p.). Wówczas dodatkowy urlop macierzyński jest udzielany na pozostałą część dobowego wymiaru czasu pracy. Także w tym przypadku niezbędny jest pisemny wniosek pracownika, złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego uprawnienia. Należy w nim wskazać wymiar czasu pracy oraz okres, przez który pracownik zamierza łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego) z wykonywaniem pracy.
Pracodawca nie może odmówić terminowemu wnioskowi pracownika. Jeżeli pracownik uprawniony do dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego), łączący korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u swojego pracodawcy, przedłoży zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA o niezdolności do pracy z powodu choroby lub sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, nabędzie prawo odpowiednio do wynagrodzenia za okres choroby, zasiłku chorobowego lub zasiłku opiekuńczego
Urlop ojcowski
Zgodnie z art. 1823 K.p. pracownik-ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 1 tygodnia, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez to dziecko 12 miesiąca życia. Pracownik może skorzystać z tego uprawnienia w czasie korzystania przez matkę dziecka z urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, bądź także po tym okresie. Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest związany wnioskiem pracownika, o ile zostanie złożony terminowo. W przeciwnym wypadku termin rozpoczęcia korzystania z uprawnienia może ulec przesunięciu, pod warunkiem zachowania górnej granicy wieku dziecka.
Świadczenia dla korzystających z dodatkowych urlopów
Za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub na warunkach urlopu macierzyńskiego) pracownik ma prawo do zasiłku macierzyńskiego (art. 29 ust. 5 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa Dz. U. z 2005 r. nr 31, poz. 267)). Prawo do tego zasiłku za okres odpowiadający wymiarowi urlopu przysługuje też ubezpieczonym niebędącym pracownikami, np. zleceniobiorcom, a także osobom pobierającym zasiłek macierzyński po ustaniu tytułu ubezpieczenia oraz osobom, które urodziły dziecko w okresie urlopu wychowawczego. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, a od 1 stycznia 2010 r. także za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Zasiłek macierzyński przysługuje również pracownikowi-ojcu dziecka korzystającemu z urlopu ojcowskiego, a także ojcu dziecka podlegającemu ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż pracowniczy (art. 29 ust. 5a w/w ustawy).
